Điều này thể hiện rõ trong xu hướng đầu tư thượng nguồn được nêu trong báo cáo Oil 2025 của IEA. Dòng vốn đang dịch chuyển theo hướng này vì các NOC có hậu thuẫn chính trị, chi phí khai thác thấp hơn và định hướng chiến lược rõ ràng hơn so với các công ty niêm yết lớn.
Wood Mackenzie cảnh báo rằng điều kiện vốn ngày càng thắt chặt đang buộc các công ty dầu khí phải chọn lọc hơn trong phát triển kinh doanh. Theo Neivan Boroujerdi, bối cảnh này đòi hỏi cách tiếp cận linh hoạt và sáng tạo hơn khi ngân sách bị siết chặt. Trên thực tế, môi trường đó lại có lợi cho các NOC – những doanh nghiệp có bảng cân đối kế toán đủ mạnh và nhiệm vụ rõ ràng để sớm nắm giữ tài sản khí, hóa chất và các tổ hợp tích hợp, thay vì trì hoãn quyết định. Đây không còn là kịch bản giả định; vốn đầu tư đã và đang chảy theo hướng này.
Tương tự, triển vọng trung hạn mới nhất của OPEC cho rằng phần lớn tăng trưởng nguồn cung bổ sung sẽ đến từ các quốc gia có nhà khai thác được nhà nước hậu thuẫn và trữ lượng chi phí thấp. Điều đó cho thấy trong suốt thập kỷ tới, thị trường sẽ ngày càng phụ thuộc vào các NOC cho các khoản đầu tư chu kỳ dài. Phân tích gần đây của Rystad Energy về thượng nguồn và LNG cũng chỉ ra rằng đa số các dự án vòng đời dài vừa được phê duyệt đều do NOC dẫn dắt hoặc cần họ làm đối tác trụ cột, trong khi vốn của các công ty dầu khí quốc tế (IOC) vẫn chủ yếu tập trung vào các dự án chu kỳ ngắn hoặc mỏ hiện hữu.
IEA cũng nhấn mạnh rằng an ninh nguồn cung trong tương lai phụ thuộc vào quyết định đầu tư của các nhà khai thác quốc gia sẵn sàng cam kết vốn vượt ra ngoài khung thời gian hoàn vốn thông thường cho cổ đông.
Tổng hợp các quan điểm này cho thấy tăng trưởng công suất và quyền kiểm soát nguồn cung tương lai ngày càng do các công ty quốc gia quyết định, thay vì các tập đoàn niêm yết lớn.
Châu Á: Tăng cường khí, hóa chất và vật liệu cho chuyển dịch
Các NOC châu Á không rút lui khỏi hydrocarbon, nhưng đang siết chặt quyền kiểm soát những mắt xích chuỗi cung ứng quan trọng nhất cho thập kỷ tới: Khí, hóa chất, kim loại và thương mại. PetroChina là ví dụ điển hình. Theo Caixin, công ty này đang dồn thêm vốn vào hạ nguồn và khí, đồng thời nâng cấp nhà máy lọc dầu để khai thác các sản phẩm có biên lợi nhuận cao hơn.
Mảng LNG cũng phản ánh xu hướng tương tự. Theo China Daily, PetroChina đã ký thêm nhiều hợp đồng cung ứng dài hạn kéo dài đến những năm 2030, đồng thời giảm phụ thuộc vào thị trường giao ngay bằng cách mở ra các hành lang mua sắm mới.
Trong khi truyền thông phương Tây tập trung vào lợi nhuận, truyền thông châu Á lại sớm nhận ra sự dịch chuyển sang các vật liệu cho chuyển dịch năng lượng. South China Morning Post cho biết PetroChina muốn tham gia cả thượng nguồn của quá trình điện hóa, không kém gì hạ nguồn dầu khí. Đây không hẳn là chuyển dịch, mà giống một chiến lược phòng vệ – đầu tư vào bất cứ nguồn lực nào sẽ cung cấp năng lượng cho công nghiệp châu Á trong tương lai.
Sinopec của Trung Quốc cũng đi theo hướng tương tự, nhưng trọng tâm là hóa chất. Khi nhu cầu nhiên liệu dần chững lại, Sinopec tăng đầu tư vào hóa dầu, hydro và CCUS. Công ty cũng đẩy mạnh các hợp đồng LNG dài hạn để cung cấp cho lò hơi công nghiệp và ngành khai thác nặng theo các chỉ đạo chính sách mới. Theo SCMP, biên lợi nhuận lọc dầu cao trong năm 2025 đã tạo điều kiện cho chiến lược này.
CNOOC là trường hợp khác biệt khi vẫn tập trung vào thượng nguồn và LNG, nhưng với mục tiêu mở rộng quy mô. Sản lượng ngoài khơi đang tăng trở lại nhờ các dự án mới ở Biển Đông, và công ty cũng tham gia đầu tư vào các dự án LNG dọc chuỗi giá trị thay vì chỉ đóng vai trò người mua. Mục tiêu rất rõ ràng: kiểm soát nhiều hơn nguồn khí phục vụ khách hàng điện và công nghiệp, thay vì phụ thuộc vào thị trường giao ngay.
Petronas đang mở rộng vị thế LNG và tìm thêm nguồn cung từ các dự án ở Đại Tây Dương và Ấn Độ Dương. Trong nước, công ty đầu tư vào khí, CCS, hydro và hạ tầng trung nguồn để hỗ trợ hệ thống điện quốc gia.
ONGC của Ấn Độ đang mở rộng danh mục đầu tư ở nước ngoài và tăng khả năng tiếp cận nguồn khí. The Economic Times cho biết ONGC Videsh đã nâng chi tiêu ngoài lãnh thổ Ấn Độ, đồng thời các đơn vị mua nhà nước đang phối hợp trong việc ký kết các hợp đồng LNG dài hạn.
Trên toàn khu vực, các NOC đang tập trung vào những lĩnh vực trực tiếp nâng đỡ nguồn thu: cung ứng khí, sản lượng lọc dầu, hóa chất và quyền tiếp cận ổn định các tuyến vận chuyển. Họ đang củng cố những vị thế này ngay từ bây giờ, khi cơ hội vẫn còn rõ ràng.
Trung Đông/Vùng Vịnh: Mở rộng công suất và tăng cường tích hợp
Các công ty dầu khí quốc gia vùng Vịnh đang mở rộng nguồn cung chi phí thấp và đẩy mạnh tích hợp giữa lọc dầu, hóa dầu và LNG.
Theo báo cáo đầu tư năm 2025 của IEA, các NOC Trung Đông tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn hơn trong tổng chi tiêu thượng nguồn toàn cầu. Dù tổng đầu tư thượng nguồn trên thế giới gần như đi ngang, các nhà khai thác nhà nước trong khu vực vẫn tăng chi tiêu. Phần lớn vốn được rót vào các dự án công suất vòng đời dài và dự án tích hợp, thay vì các hạng mục chu kỳ ngắn, phù hợp với vai trò của họ là những nhà cung cấp có chi phí thấp nhất trên thị trường.
Chi nhánh đầu tư XRG của ADNOC đã công bố kế hoạch mở rộng lớn nhất khu vực. Đơn vị này đặt mục tiêu đạt 20–25 triệu tấn/năm công suất khí và LNG vào năm 2035, đồng thời bổ sung tài sản khí tại Bắc Mỹ để hỗ trợ mục tiêu đó. Các thông tin của Reuters cũng cho thấy ADNOC đang chuyển các tài sản hiện có tại Mỹ sang XRG và định vị đơn vị này dẫn dắt các thương vụ khí và LNG quốc tế tiếp theo, bao gồm cả tại Bắc Mỹ.
Điều chắc chắn là: ADNOC muốn gia tăng vị thế vận hành và tài chính trong lĩnh vực khí tại Bắc Mỹ.
QatarEnergy đang mở rộng sản lượng LNG thông qua chương trình North Field và sử dụng các hợp đồng dài hạn hơn để đảm bảo nhu cầu tại châu Âu và châu Á. Dựa trên các tuyên bố công khai của Bộ trưởng Năng lượng, Qatar dự báo thị trường LNG sẽ thắt chặt hơn vào giai đoạn cuối thập kỷ.
Cuối cùng, Saudi Aramco – NOC thu hút nhiều chú ý nhất – đang kết nối thượng nguồn, hạ nguồn, khí và “năng lượng mới” thành một cỗ máy thống nhất. Các thỏa thuận gần đây tại Mỹ về LNG, công nghệ và dịch vụ cho thấy Aramco đang đưa vốn trực tiếp vào các thị trường tiêu thụ then chốt.
Chiến lược tổng thể của vùng Vịnh là gì? Chi nhiều hơn tất cả, tích hợp mọi thứ và tiếp cận khách hàng càng gần càng tốt.
Mỹ Latinh: Giữ sản lượng và bảo toàn dòng tiền
Các nhà khai thác nhà nước tại Mỹ Latinh đang tìm cách giữ ổn định sản lượng trong bối cảnh ngân sách eo hẹp và môi trường chính trị rất khác nhau giữa các quốc gia.
Petrobras có dư địa lớn hơn so với phần còn lại. Kế hoạch giai đoạn 2026-2030 của NOC Brazil cho thấy mức chi đầu tư danh nghĩa thấp hơn, nhưng công ty vẫn đặt mục tiêu tăng sản lượng từ các mỏ tiền muối và duy trì phần lớn vốn cho các dự án đang triển khai. Hồ sơ công bố của doanh nghiệp xác nhận tổng vốn đầu tư dự kiến khoảng 109 tỷ USD, trong đó khoảng 91 tỷ USD đã được cam kết. Chiến lược là tiếp tục đẩy mạnh chương trình tiền muối, tránh các dự án biên giới tốn kém, và chỉ phân bổ vốn cho khí, hóa chất và các dự án carbon thấp sau khi đã đảm bảo các mỏ cốt lõi.
Ecopetrol của Colombia đang cố gắng xây dựng nền tảng đa dạng hơn. Các tài liệu chiến lược công khai cho thấy công ty muốn mở rộng vai trò trong truyền tải điện, điện mặt trời và điện gió song song với dầu khí. Đơn vị ISA hiện đã mang lại nguồn thu ổn định, và Ecopetrol muốn nâng tỷ trọng này. Những thay đổi này nhằm tạo ra thu nhập ổn định hơn trong bối cảnh tăng trưởng thượng nguồn dầu chậm lại.
Pemex của Mexico, PDVSA của Venezuela và YPF của Argentina phải đối mặt với nhiều ràng buộc làm thu hẹp lựa chọn. Nợ nần, suy giảm mỏ và áp lực chính trị chi phối phần lớn quyết định của họ. Pemex vẫn là công ty năng lượng mắc nợ nhiều nhất thế giới, bất chấp hỗ trợ của chính phủ và các biện pháp xử lý nợ, trong khi sản lượng tiếp tục là mối lo. Hoạt động và xuất khẩu của PDVSA vẫn chịu ảnh hưởng nặng nề từ các lệnh trừng phạt của Mỹ, vấn đề thanh toán và cấu trúc các thỏa thuận hoán đổi với đối tác nước ngoài. YPF đang chịu áp lực từ chi phí tăng, nợ cao và các phán quyết bất lợi của tòa án, đồng thời đã báo lỗ trong các quý gần đây. Với cả ba doanh nghiệp, ưu tiên hàng đầu là ngăn sản lượng hiện tại suy giảm nhanh hơn, đồng thời duy trì đủ tiến triển trong các dự án điện hoặc carbon thấp (nếu có), để giữ được nguồn tài trợ và sự ủng hộ chính trị.
Châu Phi: Tăng quyền kiểm soát trong khi quản lý rủi ro
Châu Phi có tiềm năng tăng trưởng thực sự. Thách thức lớn nhất là huy động vốn và triển khai các dự án đúng tiến độ.
Một cuộc điều tra của Bloomberg cho thấy nhiều phát hiện lớn trên khắp châu lục mang lại lợi ích kinh tế trong nước thấp hơn kỳ vọng. Điều này khiến một số chính phủ thúc đẩy các công ty dầu khí quốc gia nắm quyền kiểm soát lớn hơn.
NNPC của Nigeria là đơn vị đang đẩy mạnh sản lượng. Theo Guardian Nigeria, NNPC Exploration and Production đã đạt khoảng 355.000 thùng/ngày, mức cao nhất trong hơn 30 năm. Hiện NNPC có lãnh đạo mới cùng nhiệm vụ mới: Nâng sản lượng và đưa hệ thống lọc dầu trong nước vận hành hiệu quả.
Mozambique, Senegal, Ghana và Uganda đang đặt cược vào khí. Các dự án LNG và khí tích hợp là con đường gần như duy nhất trong ngắn hạn để tạo nguồn thu xuất khẩu quy mô lớn. Hiệu quả cuối cùng phụ thuộc vào việc xây dựng có đúng tiến độ hay không, cũng như việc chính phủ có nắm giữ tỷ lệ sở hữu đáng kể, thay vì quay lại các mô hình mà phần lớn giá trị rơi vào tay các nhà vận hành bên ngoài.
Trên toàn khu vực, các chính phủ muốn công ty quốc gia chuyển từ vai trò thụ động thu tiền bản quyền sang trực tiếp vận hành dự án, nhưng rủi ro thực thi vẫn rất lớn.
Bắc Mỹ: Thị trường để các NOC phân tán rủi ro
Bắc Mỹ không xây dựng một công ty dầu khí quốc gia, mà đang xây dựng một nền tảng khác: Cơ sở khoáng sản chiến lược được chính phủ liên bang hậu thuẫn. Chính quyền ông Trump đã nắm giữ cổ phần trong chuỗi cung ứng đất hiếm và kim loại pin, đầu tư vào cả doanh nghiệp tư nhân lẫn niêm yết để đảm bảo khai thác trong nước. Ở mảng hydrocarbon, khu vực này đã trở thành nơi các NOC nước ngoài tìm đến để cân bằng danh mục đầu tư.
Việc ADNOC sử dụng chi nhánh XRG, như đã đề cập, cho thấy rõ ý đồ này. Các nhà khai thác vùng Vịnh muốn gia tăng vị thế trong lĩnh vực khí, LNG và hóa dầu tại Mỹ, và họ dùng XRG để mua quyền tiếp cận. Việc nắm cổ phần trong các nhà máy LNG, tổ hợp hóa chất ven Vịnh Mexico và hạ tầng trung nguồn liên quan hiện được xem là trụ cột trong kế hoạch 10 năm của họ.
Ở châu Á, PetroChina đang tiến vào các vật liệu cho chuyển dịch năng lượng. Công ty muốn hiện diện trên toàn bộ chuỗi cung ứng công nghiệp, không chỉ ở dầu thô và sản phẩm.
Các dự báo công khai của Wood Mackenzie cho thấy chu kỳ mua bán – sáp nhập thượng nguồn sẽ sôi động, với một số nhà khai thác quốc doanh nằm trong nhóm người mua tích cực. Các phân tích của họ về khí và LNG tại Mỹ cũng nhấn mạnh rằng Bắc Mỹ vẫn là một trong những khu vực ổn định nhất cho các tài sản vòng đời dài, nhờ thị trường vốn sâu và khung vận hành rõ ràng. Sự kết hợp này khiến Mỹ trở thành nơi thực tế để các NOC nước ngoài đầu tư, dù Wood Mackenzie không gọi đây là một chiến lược riêng dành cho NOC.
Vì vậy, Bắc Mỹ đóng vai trò như một “hàng rào” phòng vệ. Đây là thị trường cho phép các NOC đa dạng hóa rủi ro và gắn mình với dòng tiền bền vững trong các chu kỳ biến động.
Bức tranh cho thập kỷ tới khá rõ ràng. Các công ty quốc gia châu Á tiếp tục đặt dầu khí ở vị trí trung tâm, đồng thời mở rộng sang kim loại, LNG và thương mại. Các nhà khai thác vùng Vịnh rót vốn vào nguồn cung vòng đời dài và tích hợp sâu hơn. Mỹ Latinh dựa vào sản lượng tiền muối và tài sản truyền tải để giữ ngân sách ổn định. Châu Phi tìm cách nắm bắt nhiều giá trị hơn bằng việc tham gia vận hành trực tiếp các dự án của mình. Bắc Mỹ là nơi các NOC nước ngoài đặt vốn để ổn định lợi nhuận và mở rộng danh mục đầu tư.
